Parlementaire enquête, politiek middel of onafhankelijke adviseur?
By Marc Rosier | November 11, 2009
De parlementaire enquête wordt nog altijd gezien als het zwaarste onderzoeksmiddel dat de Tweede Kamer tot haar beschikking heeft. Maar dient dit zwaarste onderzoeksmiddel alleen de waarheid? Of is het ook te gebruiken als politiek middel? En is deze tweedeling is ook zichtbaar als we kijken naar parlementaire enquêtes die in Nederland de afgelopen dertig jaar zijn gehouden? Deze vragen staan centraal in de scriptie die ik in 2005 en 2006 heb geschreven als afronding van mijn studie Bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
Politiek middel en onafhankelijk adviseur
Op basis van bestuurskundige literatuur maak ik in mijn scriptie een onderscheid tussen twee functies die parlementaire enquêtecommissies kunnen bezitten: de politieke enquête (politiek middel) en de lerende enquête (onafhankelijk adviseur).
Bij een enquête met een politieke functie, kijkt de commissie voornamelijk naar de verantwoordelijkheid en verwijtbaarheid van de betrokken (oud-) bewindslieden bij een gebeurtenis of situatie. Er wordt veelal een oordeel uitgesproken (value-finding) in plaats van het enkel aangeven van feiten en causale verbanden.
Bij een enquête met een lerende functie is het belangrijk voor de enquêtecommissie om de volledige waarheid boven tafel te krijgen (fact-finding). De commissie kan op die manier komen tot een onafhankelijke en onbetwistbare beoordeling van een bepaalde situatie of gebeurtenis die om overheidsingrijpen vraagt.
Ik heb mij gericht op Nederlandse parlementaire enquêtes tussen 1980 en 2006. Bij die enquêtes heb ik ook onderzocht of een tweedeling in functies een voorbode is voor een tweedeling in uitkomsten: politieke uitkomsten en onafhankelijke uitkomsten.
Conclusie
Mijn conclusie is dat de enquêtes die op basis van hun instelling en verloop te kenschetsen zijn als onafhankelijke adviseur, ook uitkomsten hebben die men zou verwachten bij een dergelijke functie van een parlementaire enquête. De enquêtes hadden namelijk uitkomsten waarin vooral aanbevelingen gedaan werden zonder politiek oordeel. Daarnaast kregen de rapporten en moties brede steun van de Kamer.
De parlementaire enquêtes die op basis van hun instelling en verloop te kenschetsen zijn als politiek middel, hebben ook uitkomsten die men zou verwachten bij een dergelijke functie van een parlementaire enquête. De uitkomsten van deze enquêtes bevatten (politieke) oordelen en waren relatief omstreden.
Rosier, M.J., (2006), Parlementaire enquête, politiek middel of onafhankelijke adviseur? Een vergelijkend onderzoek naar Nederlandse parlementaire enquêtes die gehouden zijn tussen 1980 en 2006, scriptie, Departement Bestuurskunde, Universiteit Leiden.
De volledige scriptie is beschikbaar in PDF: [ScriptieMarcRosier2006.pdf]
Gerelateerde posts op marcrosier.nl:
Comments are closed.
